Een werknemerscoöperatie is een waardengedreven onderneming die het welzijn van werknemers en de gemeenschap centraal stelt. De twee belangrijkste kenmerken van werknemerscoöperaties zijn: Werknemers zijn eigenaar van het bedrijf en delen in het financiële succes ervan op basis van hun arbeidsverbintenis aan de coöperatie. Werknemers hebben vertegenwoordiging in en stemmen voor de raad van bestuur, waarbij het principe van één werknemer, één stem wordt gehandhaafd. Naast hun economische en bestuurlijke betrokkenheid, beheren werknemers-eigenaren vaak de dagelijkse activiteiten via verschillende managementstructuren. In dit artikel zullen we leren over werknemerscoöperaties die opkomen voor duurzame ontwikkeling.
Wat is duurzame ontwikkeling?
Duurzame ontwikkeling is een ontwikkeling die voldoet aan bestaande eisen zonder het vermogen van toekomstige generaties om in hun eigen behoeften te voorzien in gevaar te brengen. Duurzame ontwikkeling kan op verschillende manieren worden geïnterpreteerd, maar in de kern is het een benadering van ontwikkeling die streeft naar het in evenwicht brengen van meerdere, en vaak conflicterende, doelstellingen met kennis van de ecologische, sociale en economische beperkingen waarmee onze samenleving wordt geconfronteerd.
Te vaak wordt ontwikkeling aangestuurd door één enkele vraag, zonder voldoende aandacht voor bredere of toekomstige implicaties. We zijn nu al getuige van de schade die dit soort benaderingen kan aanrichten, van grootschalige financiële crises veroorzaakt door roekeloos bankieren tot veranderingen in het wereldwijde milieu die voortkomen uit onze afhankelijkheid van energiebronnen die afkomstig zijn van fossiele brandstoffen. We moeten onmiddellijk handelen, want hoe langer we onhoudbare ontwikkeling nastreven, hoe frequenter en ernstiger de gevolgen ervan waarschijnlijk zullen worden.
Lees ook: Een raamwerk voor het bouwen van een duurzaam mobiliteitssysteem
Wat zijn de ontwikkelingen op het gebied van werknemerscoöperaties voor duurzame ontwikkeling?
Werknemerscoöperaties die ontstaan voor duurzame ontwikkeling werken als gevolg van veranderingen in de arbeidswereld, werknemerscoöperaties ontstaan als een nieuwe organisatievorm. Ze hebben een speciale democratische structuur van leden-werknemers-eigenaren waarin beslissingen worden genomen door mensen die direct betrokken zijn bij het bedrijf. Elk soort bedrijf kan eigendom zijn van werknemers en worden gerund als een coöperatie, en werknemerscoöperaties kunnen helpen bij het organiseren van nieuwe vormen van werkgelegenheid met minder afhankelijkheid van de werkgever en grotere flexibiliteit en samenwerking tussen werknemers. Een studie naar werknemerscoöperaties onderzoekt hoe ze worden gebruikt als een reactiestrategie op veranderingen in de arbeidswereld, waaronder door vakbondsbetrokkenheid, werknemersovernames, coöperaties van freelancers en coöperaties die gebruikmaken van online platforms.
Vakbondsbetrokkenheid
Historisch vakbonden zijn voorstanders van de coöperatieve beweging. Ze hebben de vorming van nieuwe coöperaties aangemoedigd, bestaande coöperaties versterkt en coöperatieve diensten voor hun leden gepromoot. Niettemin maken vakbondsfunctionarissen zich zorgen over de dubbele positie van werknemerscoöperaties als zowel werkgevers als werknemers, met name met betrekking tot de dubbelzinnigheid van de status van werknemers, de concentratie van risico's voor de werknemers en de arbeidsomstandigheden. De afgelopen jaren heeft het bewezen uithoudingsvermogen van coöperaties in tijden van crisis vakbonden ertoe aangezet om ze opnieuw te ontdekken voor hun leden of hun steun te vergroten voor coöperaties die informele werknemers helpen bij de overgang naar formele werkgelegenheid. Als op lidmaatschap gebaseerde organisaties bieden de gelijke stemrechten van coöperatieve bedrijven hen legitimiteit als cruciale actoren in het proces van sociale dialoog, met name voor werknemers in landelijke en informele contexten. Coöperaties delen kwaliteiten van goed bestuur zoals openheid, verantwoordelijkheid, verantwoordingsplicht, betrokkenheid, responsiviteit voor de behoeften van de mensen en respect voor de rechtsstaat. De ontwikkeling van een gezamenlijke strategie door vakbonden en coöperaties kan zich richten op een verscheidenheid aan kwesties, zoals het voorkomen van de uitholling van werknemersrechten, de flexibilisering van arbeid, het verlies van banen en privatisering. Met andere woorden, de uitdagingen die de nieuwe vormen van werkgelegenheid en de uitholling van de traditionele arbeidsrelatie met zich meebrengen.
Lees ook: Innovatieve financieringsmodellen voor duurzame steden van de toekomst
Werknemersovernames
Als gevolg van de veranderende aard van werk en productie, gaan veel bedrijven failliet of verplaatsen ze in sommige gevallen de productie naar landen met lagere arbeidskosten, wat resulteert in het verlies van banen. Dit is vooral veelvoorkomend geweest tijdens economische en financiële crises. Hoewel de meeste van deze bedrijven niet gered kunnen worden, kunnen werknemers in bedrijven met economisch potentieel ze soms kopen en omzetten in werknemerscoöperaties. Een verschuiving naar werknemerseigendom is niet altijd het gevolg van het falen van een onderneming; het kan te wijten zijn aan het pensioen van oudere eigenaren, vooral wanneer er geen duidelijk plan is voor de toekomst van de onderneming.
Coöperaties tussen onafhankelijke producenten en onafhankelijke contractanten
Zelfstandigen, met name degenen in de gig economy die zich bezighouden met freelancen en onafhankelijke contracten, hebben vaak een totaal andere geschiedenis dan werknemers in mislukte bedrijven die hun toevlucht nemen tot coöperaties als reactie op de dreigende angst om hun baan te verliezen. Deze werknemers behoren tot de laagstbetaalden en vallen vaak buiten de traditionele arbeidsovereenkomsten en bijbehorende beschermingsmechanismen. Ze kunnen ook extra obstakels tegenkomen in de vorm van transactiekosten, waaronder bemiddelingskosten, snelle betaling en het recht om contracten af te sluiten, onder andere. Dit soort werkgelegenheid komt veel voor bij de overgrote meerderheid van de werknemers in het Globale Zuiden en komt steeds vaker voor bij werknemers in het Globale Noorden, met name nieuwkomers op de arbeidsmarkt. Werknemers in de gig economy die verkeerd zijn geclassificeerd als onafhankelijke contractanten, vormen bijvoorbeeld coöperaties om de huur van werkruimte of factureringskosten te verlagen. Ze kunnen een aantal van hun rechten en voordelen herstellen en hebben meer inspraak in de manier waarop hun ondernemingen worden bestuurd door coöperaties te vormen.
