Jaz to niewielka bariera wzniesiona w poprzek strumienia lub rzeki, która nieznacznie podnosi poziom wody po jednej stronie ; działa jak tama, ale dla mniejszych strumieni. Ponieważ pozwala wodzie gromadzić się za nią, jazy zapewniają stały przepływ wody przez górną część tamy. Co więcej, chwasty mogą również stanowić szczyt przelewu na ogromnej zaporze nasypowej.
Materiał, z którego wykonane mogą być jazy, zależy od ich wieku i przeznaczenia. Jaz może być wykonany z drewna, betonu lub kombinacji skał, żwiru i głazów.
Powierzchnia, po której woda przepływa przez tamę, nazywana jest grzbietem. Woda, która przelewa się przez ten grzbiet, nazywana jest płaszczem, co po prostu oznacza te cząsteczki ciekłego H2O, które przedostają się przez Enjoy View. Jednak tego rodzaju płaszcz nie może istnieć w przypadku tam, które uniemożliwiają przepływ przez taką strukturę. Jeśli płaszcz opada daleko w powietrzu – to znaczy, jeśli poziom wody wzrasta przed wypłynięciem (jaz), nazywa się go jazem o swobodnym odpływie. Jednak jeśli w takim przypadku woda przepływa z ledwie rosnącym jazem, nazywa się go zanurzonym lub zatopionym.
Funkcja zapory w elektrowni wodnej
Wraz ze śluzami, jazy służą do zapewnienia żeglowności rzeki i jej równomiernego przepływu. W tym przypadku jaz jest znacznie dłuższy. Można go zbudować w kształcie litery U lub nawet ukośnie, aby uniknąć prostopadłej konstrukcji, a jednocześnie powinien być jak najkrótszy i najkrótszy. Stosunkowo dłuższy jaz pozwoli na przelanie się znacznie większej ilości wody przy jedynie niewielkim wzroście głębokości przelewu. W ten sposób zmniejsza się wahania głębokości rzeki w górnym biegu wraz ze zmianami natężenia przepływu. Dzięki temu nie ma potrzeby skomplikowanego projektowania i użytkowania śluz ani urządzeń nawadniających.
Jaz w elektrowni wodnej służy jako prosta metoda pomiaru natężenia przepływu w strumieniach lub zrzutach średnich i przemysłowych cieków. Jest stosowany w dużych projektach hydroenergetycznych w celu zapobiegania potencjalnym szkodom wynikającym z budowy tamy. Ponieważ geometria jazu najwyższego stopnia jest znana, a woda przepływa ze wszystkich stron, można przeliczyć głębokość wody za nim na natężenie przepływu. Wzór opiera się na założeniu, że ciecz przejdzie przez krytyczną głębokość swojego reżimu przepływu w pobliżu korony jazu. Jeśli woda nie może zostać odprowadzona z jazu, pomiar przepływu będzie skomplikowany, a nawet niemożliwy. Jaz służy zatem do utrzymania pionowego profilu strumienia lub kanału i jest wówczas nazywany stabilizatorem poziomu.
Sztuczna zapora zazwyczaj zwiększa ilość rozpuszczonego tlenu w wodzie nad grzbietem rzeki, co ma wpływ na lokalną ekologię w systemach rzecznych. Zapora, która sztucznie spowalnia prędkość wody w górnym biegu rzeki, może zwiększyć zamulenie. Migrujące ryby mogą zostać zablokowane przez zaporę. Przepławki dla ryb umożliwiają rybom przepływanie między poziomami wody. Młyn wodny pokazuje, jak różnica poziomów wody nad i pod zaporą może zapewnić energię.
Przeczytaj także: Czym jest konwencjonalna elektrownia wodna?
Rodzaje tam
Oto niektóre rodzaje zapór stosowanych w elektrowniach wodnych:
- Przepust prostokątny: To typowy kształt zapory z ostroczuby lub wąską, grzebieniastą górną krawędź. Zwykle stosuje się ją do większych kanałów przepływowych.
- Jaz trójkątny: Przepust V-notch odnosi się do kształtu przepustu, który jest odwróconym trójkątem. Ten typ przepustu jest szczególnie odpowiedni do pomiaru przepływu przy małych przepływach z większą precyzją.
- Przepust trapezowy: Jest trapezoidalny i stanowi modyfikację prostokątnego przelewu o większej pojemności przy tej samej sile szczytu. Boki są pochylone na zewnątrz ze spadkiem 1:4 (poziomo: pionowo).
Zobacz także: Czym jest wysokość podnoszenia pompy hydraulicznej w elektrowni wodnej?
